Psilocybine als mogelijke behandeling voor anorexia nervosa bij jongeren

Een onderzoeksteam van Lund University in Zweden heeft het volledige studieprotocol gepubliceerd in PLOS ONE voor de zogeheten psiAN-studie: een fase IIa, open-label, gerandomiseerde en gecontroleerde trial die onderzoekt of psilocybine, gecombineerd met psychologische begeleiding, veilig en haalbaar is bij adolescenten en jongvolwassenen met terugkerende anorexia nervosa (AN).
Dit artikel beschrijft nog geen resultaten, het is een vooraf gepubliceerd onderzoeksprotocol, bedoeld om transparantie te bieden over de opzet voordat de daadwerkelijke data worden verzameld en geanalyseerd.

Waarom anorexia nervosa, en waarom psilocybine?

Anorexia nervosa heeft van alle psychiatrische aandoeningen het hoogste sterftecijfer, en ongeveer één op de vijf mensen met AN ontwikkelt een ernstig, langdurig ziektebeloop.
Terugval na herstel is gebruikelijk: zo'n 30% binnen 1 tot 2 jaar, en 40 tot 50% op langere termijn. Er bestaan momenteel geen goedgekeurde medicijnen voor de kernsymptomen van AN, alleen psychologische en voedingsgerichte behandelingen.
Psilocybine wordt onderzocht omdat het mogelijk werkt op mechanismen die AN in stand houden, zoals cognitive rigidity, compulsief gedrag en emotievermijding, dezelfde processen die ook een rol spelen bij depressie en verslaving, waar psilocybine al eerder veelbelovende resultaten liet zien.
Dierstudies ondersteunen dit: in een diermodel voor anorexia verbeterde een eenmalige dosis psilocybine het gewichtsbehoud en de cognitieve flexibiliteit bij vrouwelijke ratten, met effecten die vooral via de 5-HT1A-receptor liepen.

Opzet van de studie

Deelnemers zijn 16 tot 35 jaar oud, hebben een DSM-5-diagnose AN en hebben eerder minstens gedeeltelijk gewichtsherstel bereikt (BMI ≥ 17) gevolgd door een terugval.
Ze worden 1-op-1 gerandomiseerd naar twee condities: tweemaal 25 mg psilocybine met gestructureerde psychologische begeleiding plus reguliere zorg (treatment as usual, TAU), of alleen TAU.
Deelnemers in de controlegroep krijgen na 6 maanden alsnog de mogelijkheid om psilocybinebehandeling te ontvangen.
Vanwege de sterke subjectieve effecten van psilocybine is blindering niet mogelijk in deze studie, wat de onderzoekers ook expliciet benoemen als methodologische beperking.

Wat wordt er precies gemeten?

The primaire uitkomstmaat is veiligheid en verdraagbaarheid: bijwerkingen, psychiatrische monitoring en medische parameters.
Secundaire uitkomstmaten omvatten verandering in eetstoornissymptomen, terugvalmaten, stemming, welzijn en persoonlijkheidskenmerken, gevolgd tot 12 maanden na de start.
Daarnaast bevat de studie twee interessante exploratieve, neurobiologische metingen: functionele MRI-scans (fMRI) op een krachtige 7 Tesla-scanner, om te kijken naar veranderingen in hersenconnectiviteit tijdens taken zoals een beloningsverwerkingstaak en een taak met calorierijke voedselprikkels, en metingen van BDNF (brain-derived neurotrophic factor) in het bloed, een eiwit dat een rol speelt bij hersenplasticiteit en leerprocessen.

De behandeling zelf

Deelnemers in de behandelgroep krijgen twee doseersessies van 25 mg psilocybine, vier weken uit elkaar, elk begeleid door twee getrainde therapeuten volgens een vast protocol: voorbereidende sessies vooraf, niet-sturende ondersteuning tijdens de sessie zelf, en meerdere integratiesessies erna.
Elke deelnemer moet daarnaast een vaste steunpersoon aanwijzen (ouder, partner of goede vriend) die praktische en emotionele ondersteuning biedt in de periode na de sessie, geïnspireerd op de rol die naastbetrokkenen al spelen binnen gezinsgerichte therapie voor AN.

Voorzichtige opname van minderjarigen

Een opvallend en zorgvuldig onderdeel van dit protocol is de gefaseerde opname van 16- en 17-jarigen: zij worden pas toegelaten nadat een veiligheidscommissie eerst de data van de volwassen deelnemers (18–35 jaar) heeft beoordeeld.
Voor minderjarigen is toestemming van zowel de deelnemer zelf als beide wettelijke voogden vereist.
De onderzoekers wijzen erop dat het categorisch uitsluiten van adolescenten van dit soort onderzoek ook niet ethisch neutraal is, zeker omdat AN meestal juist in de tienerjaren ontstaat en een langere onbehandelde ziekteduur samenhangt met een slechtere prognose.

Status en financiering

De werving van deelnemers loopt sinds 1 maart 2026 en moet in oktober 2027 zijn afgerond. De 12 maanden durende follow-up-dataverzameling loopt door tot oktober 2028, waarna resultaten vanaf 2029 verwacht worden.
De studie wordt voornamelijk gefinancierd door Norrsken Mind, met aanvullende steun van Region Skåne, de Zweedse overheid en verschillende onderzoeksfondsen. De auteurs melden geen belangenconflicten.

Addition

Dit is nog geen resultatenstudie, maar het protocol zelf is de moeite waard om te volgen, omdat het een van de eerste gecontroleerde trials is die psilocybine specifiek bij adolescents met een eetstoornis onderzoekt, een groep die tot dusver vrijwel altijd werd uitgesloten van psychedelica-onderzoek.
Een eerdere, kleinere fase 1-studie bij volwassen vrouwen met AN liet al zien dat een eenmalige dosis van 25 mg psilocybine veilig en goed verdragen werd, met slechts milde en voorbijgaande bijwerkingen, en dat de meeste deelnemers een tweede sessie wilden.
In diezelfde eerdere trial kwamen bij twee van de tien deelnemers tijdens de sessie eerder gedissocieerde traumatische herinneringen naar boven, wat later samenging met klinisch betekenisvolle verbetering, een signaal dat trauma-verwerking mogelijk een belangrijke rol speelt in herstel van AN via psilocybine.
De combinatie van fMRI- en BDNF-metingen maakt deze studie bovendien interessant vanuit neurowetenschappelijk oogpunt: als het onderzoeksteam kan aantonen dat psilocybine de overactieve, rigide hersencircuits bij AN daadwerkelijk verandert, zou dat een concreet mechanistisch aanknopingspunt geven voor waarom deze behandeling bij deze specifieke doelgroep zou kunnen werken.

Bron: Sjöström D, Schau Rybäck O, Claesdotter Knutsson E, Kajonius P, Jensen Sondén O, Carlbring P, Björkstrand J, Movahed Rad P. "Study Protocol for 'Exploring the safety and therapeutic potential of psilocybin in the treatment of anorexia nervosa in adolescents and young adults'." PLoS One. 2026 Jun 30;21(6):e0352246. doi: 10.1371/journal.pone.0352246. Clinical trial: NCT07169747.